دانشگاه مازندران در سال 1358 از به هم پیوستن موسسات زیر تشکیل شد :

1-   مدرسه عالی علوم اقتصادی و اجتماعی بابلسر ، که در سال 1349 تاسیس و در رشته های اقتصاد ، حسابداری امور مالی ، اقتصاد اجتماعی و حقوق کار ، فعالیت خود را آغاز نمود .

2-   دانشگاه تحصیلات تکمیلی ، که طرح آن در سال 1253 به منظور تربیت نیروی انسانی در سطح فوق لیسانس و دکتری با چهار گرایش آزمایشگاه شیمی ، فیزیک و علوم اجتماعی تصویب شد و از سال 1356 به فعالیت پرداخت .

3-      دانشسرا یفنی در رشته های برق ، مکانیک و ساختمان ، فعالیت آموزشی خود را آغاز کرد .

4-      مدرسه عالی کشاورزی ساری ، که در سال 1351 با هدف ایجاد دوره عالی در رشته های کشاورزی مورد تصویب قرار گرفت .

5-   مدرسه عالی منابع طبیعی گرگان ، این موسسه در سال 1336 فعالیت خود را آغاز نمود و از سال 1376 از دانشگاه مازندران مجزا گردید.

اکنون که 23 سال از تاسیس دانشگاه مازندران می گذرد این دانشگاه ضمن تحویل دوازده هزار متخصص و فارغ التحصیل به جامعه ، حدود هفت هزار و سیصد دانشجو جهت تربیت در دامان خود جای داده است و

 می رود با خیز بلند توسعه در برنامه (توسعه بیست ساله 88-1368) تعداد دانشجویان خود را به بیست هزار نفر برساند .

جدول 1: آمار اعضای هیئت علمی دانشگاه مازندران بر حسب دانشکده و مراتب علمی در سال 80-1379

جدول 2 : تعداد رشته گرایش های موجود به تفکی گروه عمده رشته های تحصیلی و دوره (روزانه/شبانه) برحسب مقطع در سال تحصیلی 80-1379

جدول 3 : تعداد دانشجویان مشغول به تحصیل به تفکیک گروه به مقطع در سال تحصیلی 80-1379

مطالعات منطقه و حوزه نفوذ

مقدمه

نقاط شهري بر حسب اندازه و عملكردشان نيروي جاذبه گسترده اي خواهند داشت و به ناچار روابطي را با محيط پيرامون خود ايجاد مي كنند . شهرها با جذب جمعيت سرريز نواحي پيراموني توسعه مي يابند و بر اثر تراكم جمعيت تحت فشار قرار مي گيرند و در برخي موارد خود نيز فشار هايي را به حومه ها و نواحي اطراف منتقل مي سازند.مهمتر اينكه براي ادامه حيات خود روابط متعادل يا نامتعادل توليدي ، خدماتي ، اداري اجتماعي و مانند اينها با حوزه بر قرار مي سازند . اهميت حوزه نفوذ بر شهرها نيز در برخي موارد بسيار تعيين كننده است و بعضا همين حوزه نفوذ نيز نقش شهر را هم تعيين مي كند و به آن شكل و قوام  مي دهد.

شهر ايراني به لحاظ كاركردي با اتكاء به مناطق نفوذ خود تكامل مي يابد و بيشتر مراكز روستايي و شهري از نظر اقتصادي و اجتماعي به يكديگر وابسته اند .اين وابستگي وپيوستگي در نواحي مختلف جغرافيايي كشور با توحه به تنو ع شرايط طبيعي و منابع اقتصادي و پيوندهاي اجتماعي ، ابعاد متنوع و گوناگوني دارد .عملكردهاي شهري كه با توجه به نقش شهري تعيين مي گردند ، تاثير عمده اي بر چگونگي روابط شهر و روستا مي گذراند و در اين ميان نقش تجاري و خدماتي رساني  شهر اولويت بيشتري مي يابد ، به ويژه كه روستاهاي واقع در حوزه نفوذ شهري از اين حيث وابستگي بيشتري در خود حس مي كنند .

مراد از بررسي و مطالعه حوزه نفوذ شهرها ، شناسايي آن دسته از سكونتگاههايي است كه به نوعي به شهر وابسته اند و باري را علاوه بر جمعيت شهر بر آن تحميل مي كنند در سلسله مراتب حوزه هاي نفوذ هر شهر خود در حوزه نفوذ شهر هاي برتر و يا نواحي و مناطق برتر منطقه اي يا ملي قرار دارد و ليكن بررسي هاي مربوط به حوزه نفوذ ، به سطوح عملكردي و جمعيتي پايين تري مي پردازد و قصد شناسايي و ميزان تاثير و نفوذ  خدمات اجتماعي ، فرهنگي و اقتصادي و سياسي شهر در روستاها ، شهرك ها و همچنين شهر هاي كوچك تر مجا ور را دارد .براي تعيين حوزه نفوذ شهر بابلسر ابتدا عوامل موثر در تعيين حوزه نفوذ آورده مي شوند و سپس با توجه به اين عوامل ويژگي هاي مختلف حوزه نفوذ بابلسر به طور خلاصه معرفي مي شوند.

عوامل موثر در تعيين حوزه نفوذ شهر بابلسر 

مهمترين عوامل موثر در تعيين حوزه نفوذ شهر بابلسر عبارتند از :

الف ـ تقسيمات كشوري ـ كه معمولا مبناي مراجعات اداري ـ سياسي در سطح ناحيه است .

ب ـ عوامل جغرافيايي  ـ كه مي توانند بي شمار باشند و ليكن بيشتر شكل طبيعي منطقه پيراموني شهر به صورت عام و عامل ويژه اي كه قابليت ايجاد افتراق مكاني نمايد مد نظر است .

ج ـ شبكه هاي ارتباطي و الگوي سفر .

د ـ مراكز جمعيتي شهري و روستايي مجاور شهر مورد مطالعه .

ه ـ ويژگي هاي اقتصادي .

و ـ وجود خدمات رفاهي در نقاط جمعيتي .

ز ـ سطح خدمات رساني شهر مورد مطالعه و اندازه عملكردي آن.

الف ـ تقسيمات كشوري

شهر بابلسر مركز شهرستان بابلسر است كه يكي از شهرستانهاي 15 گانه استان مازندران به شمار مي آيد ، شهرستان بابلسر از چهار بخش ( مركزي ، فريدونكنار ، بهنمير ، رودبست ) ، هشت دهستان ( ساحلي ، بابلرود ، خشكرود ، پازوار، باريك رود ، امامزاده عبد الله ، عزيزك وبهنمير ، دو نقطه شهري       ( بابلسر و فريدونكنار ) و تعداد 90 آبادي تشكيل شده است . مرز شمالي اين شهرستان را درياي خزر در بر گرفته است .اين شهرستان از مغرب با شهرستان محمود آباد ، از جنوب با شهرستان بابل ، از جنوب با شهرستان قائمشهر و از شرق با شهرستان جويبار همسايه است . به اين ترتيب شهر بابلسر به عنوان مركز اداري ـ سياسي شهرستان ، پاسخگوي تمامي مراجعات اداري شهرستان اعم از شهر فريدونكنار ، بخشهاي چهار گانه ، دهستانهاي هشت گانه و نقاط روستايي بدان ختم مي شود . بنابراين حوزه نفوذ اداري شهر منطبق بر شهرستان مي باشد .شايان ذكر است كه حوزه نفوذ اداري ارتباط و تعامل روزمره با شهر مركز شهرستان ندارد و اغلب ارتباط هاي  موجود به صورت تناوبي و يا موردي است .

ب ـ عوامل جغرافيايي

محيط طبيعي به عنوان بستر وزمينه ساز توسعه مي تواند اساسي ترين عامل در تعيين حوزه هاي نفوذ و محدوده هاي مورد نياز برنامه ريزي باشد . عوامل محيطي متعددي مي توانند در شكل گيري حوزه هاي طبيعي نقاط شهري نقش داشته باشند .استعداد زمينهاي كشاورزي ، خصوصيات زمين شناسي ، ويژگيهاي ژئو مور فو لو ژيكي ، موانع طبيعي ، جريانهاي آبهاي سطحي و وضعيت توپو گرافي از جمله عوامل اصلي هستند كه در بر گيرنده برخي عوامل فرعي تر محيطي نيز مي باشند . در اغلب شهر هاي ايران عامل توپو گرافي مهم ترين عامل اصلي در تعيين محدوده هاي مختلف است و معمولا عوامل فرعي ديگري را نيز در ير مي گيرند . و ليكن در استان مازندران شرايط ديگري حكمفرما است .

اغلب شهر هاي اين استان از جمله شهر بابلسردر جلگه هاي پست ساحلي واقع شده اند و عموما پايين تر از منحني تراز صفر متر قرار دارند .درمكانهاي        اين چنيني عوامل ديگري اين نقش را به عهده مي گيرند . در پهنه اي كه بابلسر و سكونتگاههاي اطراف آن واقع شده اند نخستين عامل شبكه آبراهه ها و رودخانه ها است .آبهاي سطحي كه مهمترين عامل طبيعي تاثير گذار مي تواند به حساب آيد . كاربرد و نحوه استفاده از زمين نيز عامل مهمي به حساب مي آيد و ليكن در جلگه هاي مازندران اين عامل به صورت تقريبا يكدست وجود دارد و اصولا تغييرات كاربرد اراضي پهنه اي وجود چندان متمايزي را به نمايش نمي گذارد و اگر اين عامل انتخاب گردد مي بايست از كنار ساحل تا كوهپايه هارا دايره شمول آن در نظر گرفت .پهنه مورد مطالعه از شمال به درياي خزر محدود مي شود ، بنابراين خط ساحل از سمت شمال تنها مرز طبيعي به حساب  مي آيد.

از سمت شرق و بعد از شهر بابلسر مهمترين عارضه طبيعي موجود رودخانه تالار مي باشد ، اين رودخانه پرآب كه از ارتفاعات ورسك در دامنه شمالي البرز  سر چشمه مي گيرد. پس از عبور از كنار شهر كياكلا وارد شهرستان بابلسر شده و به درياي خزر مي پيوندد . وضعيت مذكور در ناحيه غربي شهر نيز حكمفرماست  با اين تفاوت كه عارضه هايي از اين دست در اين پهنه تنوع بيشتري دارند .با حركت از شهر بابلسر وامتداد قائم آن به مغرب ابتدا رودخانه كيل پست و شاخه هاي فرعي آن هويدا مي شوند . سپس درنواحي جنوبي تر چند رودخانه كم اهميت و كم آب كه نهايتا آبهاي زمينهاي زراعي را تامين مي كنند به چشم مي خورند و نهايتا رودخانه مهم هراز كه پر آب ترين رودخانه استان محسوب مي شود قرار دارد .اين رودخانه اصلي ترين و مهم ترين زهكشي طبيعي و به عبارتي عامل طبيعي عمده در اين پهنه محسوب مي شود . از اين رو مرز غربي حوزه طبيعي مي تواند رودخانه هراز باشد . اين رودخانه از پاي كوه بلند دماوند سرچشمه گرفته وپس از طي مسيري طولاني در نيمه شمالي البيرز در حوالي روستاي هلوم سر به جلگه ي آمل متصل شده وپس از عبور از ميان شهر آمل در جلگه فريدونكنار و در محل روستاي سرخرود به درياي خزر مي پيوندد .

پهنه اي كه اطراف بابلسر را در بر گرفته از سمت جنوب و تا پاي كوه البرز عارضه طبيعي برجسته اي ندارد ، از اين رو كه ارتفاعي صفر به عنوان حدفاصل بستر قديمي خزر و شروع ارتفاعات به عنوان مرز جنوبي اين حوزه تعريف شده است . اين منحني در جنوب روستاي نجار كلا كه در كنار رودخانه تالار واقع شده شروع گشته و پس از عبور از روستاي گلمدان و رمنت با امتداد به غرب از جنوب شهر بابل عبور نموده و با تمايل اندك به شمال از جنوب روستاي درويش خيل و امام زاده عبدالله به سمت غرب امتداد مي يابد . اين تراز در مسير خود از جنوب روستاي تور كلا ،بالادير كلا و سراج محله گذشته و نهايتا در جنوب روستاي وليك به رودخانه هراز مي پيوندد . حوزه طبيعي بابلسر در مجموع به صورت مستطيل شكل مي باشد .

ج ـ شبكه هاي ارتباطي

 شهر بابلسر از يك زاويه در مسير ارتباطي غربي به شرقي استان مازندران قرار دارد . بدين صورت كه مسافران عبوري از اين علاقمند استفاده بصري از سواحل هستند معمولا از غرب پس از وارد شدن به شهر محمود آباد از جاده ساحلي خود را به فريدونكنار و سپس به بابلسر رسانيده و بعد به سمت بابلو ساري حركت مي كنند . از زاويه اي ديگر وبويژه از شرق به غرب عبور و مرور بين شهري از ساري به سمت نوشهر معمولا از مسير قائم شهر ـ بابل و آمل صورت مي گيرد . بنابراين مي توان اظهار داشت كه شهر بابلسر در ايام تعطيل و فصل تابستان در مسير اصلي و در ساير ايام در مسير فرعي واقع شده  و عملكردي دوگانه دارد .

شبكه هاي ارتباطي نقش تعيين كننده اي در تعيين و شكل گيري حوزه نفوذ شهر دارند . كيفيت راه نيز درمدت زمان دسترسي تاثير دارد و زمان دسترسي نيز شدت و نوع مراجعان به شهر را تعيين مي كند . بررسي شبكه هاي ارتباطي موجود در پيرامون شهر بابلسر مشخص مي كند كه نواحي غربي و جنوبي آن ضمن تامين نيازهاي جمعيت روستايي ساكن در خدمت ترافيك عبوري نيزمي باشد . درمقابل نواحي شرقي آن بيشتر به تامين نيازهاي سكونتگاههاي روستايي اختصاص يافته است .بابلسر شهري سه راهي محسوب مي شود . از سمت غرب وبا توجه به وجود شهر فريدونكنار تعيين حوزه ارتباطي محدوديتي چنداني ندارد . و عملا مي تواند تا شهر فريدونكنار ادامه يابد. به دليل جاذبه عملكردي شهر بابلسر سكونتگاههاي حاشيه اين محور كه غالبا شهرك هايي با الگوي سكونت فصلي هستند تمايل بيشتري به سمت شهر بابلسر دارند ،زيرا فريدونكنار به عنوان شهر دوم شهرستان بيشتر عملكرد محدودي جهت رفع نيازهاي سكونت بخش فريدونكنار داردو مورد توجه كمتري قرارمي گيرد .بجز شهركهاي مذكور ( دريا كنار ، خزر شهر و دريا سر ) روستاهاي پر جمعيت اوجاك سر ، گاوزن محله و سادات محله رودبست و نيز روستاي كوچك اسلام آباد از اين مسير به شهر بابلسر مراجعه مي كنند . علاوه بر اين سكونتگاههاي مستقر درغرب شهرستان به لحاظ ارتباطي به سه دسته زير قابل طبقه بندي هستند .

ـ برخي روستاها كه در جنوب شهر فريدونكنار واقع شده اند ( روستاهاي و اقع شده در دهستان امامزاده عبد الله )وبه ويژه آنهايي كه در قسمت مياني اين دهستان استقرار دارندبه لحاظ ارتباطي گرايش زيادي به سمت شهر فريدونكنار دارند .

ـ دسته اي ديگر كه در جنوب دهستان امام زاده عبد الله واقعند از اين طريق جاده آسفالته موجود به سمت شهر بابل گرايش دارند .

ـ دسته سوم كه در نيمه جنوبي دهستان خشك رود قرار دارند نيز گرايش اصلي شان به سمت محور آمل ـ بابل مي باشد .

بنابراين مرز حوزه مستقيم شهر را به لحاظ ارتباطي و در قسمت غربي مي توان از حد فاصل شهرك دريا سر و شهر فريدونكنار و نيز امتداد خط فرضي كه از جبهه مياني دهستانهاي باريك رود و خشك رود گذر كرده تا به مرز دهستان پازوار برسد در نظر گرفت . در قسمت جنوب شهر نيز محدوديتي به لحاظ شبكه راه وجود ندارد و در اين قسمت نيز عملكرد نقاط شهري تاثير بيشتري دارد . هر چندتقسيمات كشوري نيز تاثير قابل ملاحظه اي درتعيين اين مرز گذاشته است .وجود شهر امير كلا كه به مرز شهرستان بابلسر چسبيده است و نيز برتري عملكردي وخدماتي شهر بابل در اين قسمت سبب شكل گيري  مراجعات بدان سمت شده است و عملا پس از روستاي پر جمعيت مير بازار گرايشات ارتباطي به سمت جنوب (شهرهاي امير كلا و بابل ) تمايل دارد .بنابراين مرز حوزه ارتباطي را در اين قسمت مي توان مرزي فرضي كه از جنوب شهر عبور مي كند در نظر گرفت . در قسمتهاي شرقي شهر بابلسر فاصله بين سكونتگاهها بيشتر و نقش و عملكرد مسير آسفالته بابلسر ـ بهنمير ضعيف تر است . روستاهاي واقع در شرق رودخانه تالار گرايش كمتري به سمت غرب دارند . هر چند به لحاظ كميت و كيفيت راه حوزه ارتباطي شهر در قسمتهاي شرقي تا فواصل زيادي قابل گسترش است . بنابراين چه در اين پهنه و چه در ساير پهنه ها زمان دسترسي 5 الي 10 دقيقه سبب ساز مراجعات لحظه اي و روزانه ( تعامل زياد ) مي گردد . بنابراين مرز حوزه ارتباطي مستقيم شهر بابلسر در ناحيه شرقي منطبق بر تقاطع رودخانه تالار و جاده بهنمير است .راههاي اصلي حوزه نفوذ ارتباطي نيز داراي دسترسي شوسه مي باشند . شبكه هاي در هم تنيده اي از راههاي مالرو بين روستاها و مزارع قرار دارد كه نقش بين روستايي و روستا ـ مزرعه اي و يا مزرعه ـ مزرعه اي دارند .

د ـ مراكز جمعيتي شهري و روستايي مجاور

شهرستان بابلسر در محدوده خود داراي دو نقطه شهري است و نيز تعداد 90 روستا با اندازه هاي جمعيتي مختلف در اين پهنه مستقر هستند. برخي از اين سكونتگاهها بسيار به شهر بابلسر و فريدونكنار نزديك هستند .در مجموع به لحاظ جمعيت شهري،شهر فريدونكنار با جمعيت حدود 28000 نفر تنها رقيب شهر بابلسر در نيمه غربي شهرستان محسوب مي شود . البته اين شهر عملكردي در سطح پاسخگويي به نقاط روستايي خود دارد و به جمعيت 23000 نفري بخش خدمات شهري ارائه مي كند . در نيمه شرقي شهرستان پر جمعيت ترين سكونتگاهها ي موجود شهر بهنمير است كه در سال 1379 به نقطه شهري تبديل شده است .بهنمير كه مركز بخشي به همين نام است به جمعيتي بالغ بر 21000 نفر كه در 18 مركز جمعيتي استقرار دارند خدماتي در رده اداري و برخي نيازهاي شهري رده دوم به بعد ارائه مي كند . در نيمه جنوبي شهرستان بخش رودبست با 35 مركز روستايي به جمعيتي بالغ بر 28000 نفر خدمات روستايي و نهايتا اداري در سطح بخش و دهستان ارائه مي كند .در اين بخش روستاهاي پر جمعيتي چون كله بست ، مير بازار و فولاد كلا قرار دارند كه به لحاظ شمار جمعيت وضعيت مناسبي دارند . دو روستاي به هم چسبيده مير بازار و كله بست با جمعيتي حدود 5000 نفر به لحاظ جمعيتي و خدماتي     وزنه اي در پهنه خود محسوب مي شوند . آنچه از اين بررسي به تعيين حوزه نفوذ مرتبط مي شود اين است كه شهر فريدونكنار ، شهر بهنمير و حتي مجموعه به هم متصل شده مير بازار ـ‌كله بست در سطح شهرستان و نيز شهر امير كلا در جنوب شهرستان ( در محدوده شهرستان بابل ) براي خود حوزه هاي نفوذ عملكردي ( خدماتي ـ اجتماعي ، اقتصادي و ...) دارا هستند و ليكن هيچكدام از اين مراكز را نمي توان به لحاظ تسلط بر نواحي پيراموني و نقش و عملكرد برتر در اين پهنه شناسايي كرد .

ه ـ ويژگيهاي اقتصادي

از ويژگيهاي موثري كه به همراه ويژگيهاي طبيعي در تعيين جايگاه و موضوع شهر وروستا و رابطه بين آنها نقش موثري دارد فعاليتهاي اقتصادي است كه مطالعه و بررسي آنها منحصربه شهر نيست بلكه مي تواند در برگيرنده جوانب مختلف منطقه و روستاهاي پيراموني آن نيز باشد . ويژگيهاي اقتصادي نواحي روستايي و يا شهرهاي موجود در پهنه روستايي فراوانند و ليكن مهمترين آنها كه مي تواند تا اندازه اي حوزه نفوذ اقتصادي شهرها را مشخص سازد ويژگيهاي مبادلاتي است . عامل داد وستد وتجارت كه از دير باز در ايجاد روابط شهر وروستا نقش داشته ، هم چنان نيز به قوت خود باقي است . وجود بازارها در شهرها كه معمولا به لحاظ قدمت با تاريخ شهرها برابرند و نقش بر جسته اي كه سكونتگاههاي روستايي در تامين كالاهاي مورد نياز شهروندان در زمانهاي گذشته و تامين نيازهاي خود از شهر در زمان حاضر ايفا مي كنند در خور تامل و تا حدودي قابل اندازه گيري است .

بخشهاي تجاري شهرها برحسب ميزان توانايي خود وشعاع عملي كه فراهم مي سازند ، مرزها و حوزه هاي معيني را بوجود مي آورند غالبا با حوزه هاي نفوذ ساير عوامل تفاوت دارد . دريافت توليدات كشاورزي و ميزان ارسال آن از نقاط مختلف به شهرها اغلب جزو موارد تعين كننده مرزهاي نفوذي شهرها به حساب مي آيند .نيروي كار كه روستاها در اختيار شهر قرار مي دهند نيز درتعيين حوزه نفوذ اقتصادي موثر است . شهر بابلسر به عنوان تنها نقطه شهري برتر موجود در سطح بخش مركزي و شهرستان بابلسر و با توجه به سطح جمعيتي واندازه عملكردي خود و بازار مصرفي كه براي جمعيت خود و نيز جمعيت شهرستان در اختيار دارد ، داراي نقش تعيين كننده اي به لحاظ نفوذ اقتصادي در روستاهاي پيراموني است . البته ناگفته نماند كه وجود نقاط شهري برتر در اطراف مانند بابل ، قائمشهر ، آمل و حتي ساري در تضعيف اين نقش دخالت دارند.

حوزه نفوذ شهر بابلسر

حوزه نفوذ بابلسر از تلفيق تمامي عوامل ذكر شده ، تقسيمات كشوري ( الگوي مراجعات اداري ) ـ عوامل جغرافيايي ـ شبكه هاي ارتباطي و الگوي سفر ـ مراكز جمعيتي شهري وروستايي مجاور ـ ويژگيهاي اقتصادي از نوع مبادلاتي ـ وجود خدمات رفاهي در نقاط جمعيتي و نهايتا سطح خدمات رساني شهر و اندازه هاي عملكردي در سطح نواحي مجاور شهر و در درون شهرستان بابلسر بدست مي آيد.كه طبق آنها شامل 23آبادي داراي جمعيت و چندين نقطه فعاليتي ومكانهاي فاقد فعاليت مي باشد .اين سكونتگاهها معادل 27987 نفر جمعيت داشته اند . جدول شماره يك آبادي هاي واقع در حوزه نفوذ را تعيين مي كند .

تعداد و نحوه استقرار آبادي ها در حوزه نفوذ

بررسي تعداد سكونتگاهها

شهرستان بابلسر در سال 1375 داراي 90 امكان تعريف شده آماري روستايي داراي جمعيت بوده است . پر جمعت ترين سكونت گاه غير شهري شهرستان روستاي بهنمير بوده كه داراي جمعيتي معادل 6055 نفر مي باشد . پس از بهنمير روستاهاي باقرتنگه ، عزيزك و     كله بست به ترتيب باجمعتي معادل 4901 ، 3712 و3144 نفر در رتبه هاي بعدي قرار داشته اند .

جدول شماره1ـ آبادي هاي واقع در حوزه نفوذ مستقيم شهر بابلسر

   گروه بندي جمعيتي سكونتگاههاي روستايي شهرستان بابلسر نشان مي دهد كه تنها يك رويستا جمعيتي كمتر از 1000نفر ، 10 روستا ( 11 درصد ) در گروه جمعيتي 100 تا 249 نفر ، 21 روستا ( 23 درصد ) در گروه جمعيتي 250 تا 499 نفر ، 26 روستا ( 29 درصد ) در گروه جمعيتي 500 تا 999 نفر ، 28 روستا ( 31 درصد ) در گروه جمعيتي 2500 تا 4999 نفر و تنها يك روستا در گروه جمعيتي بيش از 5000 نفر قرار داشته اند .

در شهرستان بابلسر علاوه بر 90 شكونتگاه روستايي ( اعم از روستا و شهرك ) تعداد دونقطه شهري نيز ( بابلسر وفريدونكنار ) وجود دارد .

بررسي رتبه و اندازه سكو نتگاههاي مستقر در حوزه نفوذ بابلسر نشان مي دهد توزيع نسبتا نرمالي به ويژه در دامنه هاي پاييني اين استقرار حاكم است .

بررسي نحوه استقرار سكونتگاهها

عوامل گوناگوني در انتخاب موقعيت و نحوه استقرار سكونتگاهها در نواحي مختلف سرزميني كه داراي ويژگيهاي مورفو لو ژيكي متفاوتي هستند دخالت دارند در شرايط عمومي اين عوامل را مي توان به دو دسته عوامل طبيعي و عوامل مصنوع تقسيم نمود .

بررسي نحوه استقرار سكونتگاهها در اين بهينه نشانگر مطابقت بسيار زياد مكان گزيني اين روستا از شبكه آبراهها هاي اصلي و فرعي موجود در آن است .از مهمترين عوامل مصنوع كه سبب شكل گيري سكونتگاههاي خطي در اين پهنه است ، عامل راه است .

فارغ از هر گونه عامل طبيعي و مصنوع و نيز فارغ از اندازه جمعيتي سكونتگاههاي الگوي استقرار را در پهنه مي توان تلفيقي از الگوي خطي ، شعاعي ، پراكنده و حتي الگوي متمركز دانست .

وضع ارتباطات بين ابادي ها وشهر وسيستم حمل ونقل

مهم ترين راه ارتباطي موجود در حوزه نفوذ راه ارتباطي بابلسر- بابل به طول تقريبي 4 كيلومتر درسطح حوزه است كه ارتباط شهر بابلسر را با مركز كشور تهران برقرار مي كند.مجراي مهم ارتباطي ديگر در محدوده، مجراي شرقي- غربي است.اين مجرا ادامه جاده طويلي است كه شهرستانهاي استان مازندران را به استان گيلان متصل ميكند واز جانب ديگر ارتباط حوزه نفوذ را با شهرستان محموداباد وشهرستان جويبار برقرار مي كند. درامتداد اين مجرا بسياري از شهركها ومجتمع مسكوني مستقرند.

به طور كلي از انواع راههاي ارتباطي- زميني- دريايي - هوايي -در حوزه نفوذ بابلسر راه ارتباطي زميني فعال تر است.

 الف) سلسله مراتب راهها

راه هاي جاده اي صرفنظر از نوع كيفيت وعملكردشان به چهار نوع تقسيم مي گردند كه عبارتند از راه اسفالت، شوشه، خاكي، مالرو

راه اسفالت:

طول راه هاي اسفالت در حوزه نفوذ حدود 8/19كيلومتر است كه 7/16درصد از كل شبكه ارتباطي محدوده رابه خود اختصاص مي دهد كه بيشترين دسترسي را براي سكونتگاههاي حوزه برقرار مي نمايد.

راه هاي شوسه:

طول راه هاي شوسه در حوزه نفوذ 8/26كيلومتر است كه 6/23درصد از كل شبكه ارتباطي را تشكيل مي دهد.

مهم ترين راه شوسه در حوزه نفوذ - راه شوسه اي است به طول 5كيلومتر از مجراي اصلي شرقي - غربي منشعب ميشود.

راه هاي خاكي:

راه هاي خاكي سهم ناچيزي از كل راه هاي حوذه نفوذ را به خود اختصاص مي دهند طول اين راه ها 4كيلومتر است كه 4/3درصد از كل راه ها را تشكيل  مي دهد

راه هاي مالرو:

راه هاي مالرو با اختصاص 5/55درصد از كل شبكه راه ها سهم بالايي از حوزه نفوذ را در بر مي گيرد و تنها عملكرد ان برقراري ارتباط شاليزارها و مزارع با يكديگر و با روستاه ها مي باشد.

ب) جمعيت تحت پوشش مستقيم راه

تعداد جمعيتي كه دسترسي مستقيم به راه هاي اسفالته دارند 16592نفر است كه اين ميزان 6/26درصد از جمعيت حوزه نفوذ را در بر مي گيرد. همچنين تعداد 9918 نفر ( 37 درصد ) به راه هاي شوسه دسترسي مستقيم دارند .

وضع تجهيزات وتاسيسات زيربنايي و خدماتي رفاهي و نحوه توزيع آنها در حوزه نفوذ شهر بابلسر

تجهيزات و تاسيسات زيربنايي

الف - آب

 تعداد 19 روستا در محدوده حوره ي نفوذ شهر از آب آشاميدن  ي بهره مند هستند كه 6/82 درصد روستاهاي حوزه نفوذ را تشكيل مي دهند . شايان ذكراست آب آشانيدني در تمامي روستاها تصفيه نشده است .

ب ـ برق

تاسيسات برقي در تمام روستاهاي حوزه نفوذ شهر بابلسر وجود دارد كه جمعيتس معادل 27978نفر را مستقيما تحت پوشش قرار مي دهد .

ج ـ تلفن

تعداد 20 روستاي حوزه نفوذ داراي تلفن مي باشند كه 87 درصد كل روستاها را شامل مي شود و جمعيتي معادل 26745 نفر را تحت پوشش مستقيم قرار مي دهد .

جدول شماره 2 ـ راههاي آسفالته حوزه نفوذ شهر بابلسر

د ـ پست

خدمات صندوق پست در 13 روستاي حوزه نفوذ معادل 45 درصد كل روستاهاي شهرستان را شامل مي شود و جمعيتي بالغ بر 19021 را تحت پوشش مستقيم دارد .

خدمات روبنايي

الف ) خدمات آموزشي

خدمات آموزشي شناسايي شده در محدوده مورد مطالعه عبارتند از دبستان ، مدرسه راهنمايي و دبيرستان كه به تفكيك مورد بررسي قرار مي گيرند .

الف ـ‌1ـ دبستان

مراكز آموزشي در مقطع دبستان در 19 روستاي حوزه نفوذ شهر بابلسر وجود دارند و 6/82 درصد از سكونتگاههاي حوزه نفوذ اين خدمات را  دارا هستند معدود سكونتگاههاي فاقد دبستان در حوزه نفوذ به نوعي به مراكز مجاور دسترسي دارند.

الف ـ 2ـ مدرسه راهنمايي

در سطح حوزه نفوذ 12 روستا مدرسه راهنمايي دارند كه 2/52 درصد از سكونتگاههاي حوزه نفوذ را شامل مي شوند و مجموعا 20798 نفر از جمعيت حوزه نفوذ را تحت پوشش مستقيم دارند . روستهاي پر جمعيت و بي بهره از اين عنصر خدماتي عبارتند از : مياندشت ، گاوزن محله ، رودبست ، ارميج كلا ، سورك و تاز ه آباد .

الف ـ 3ـ دبيرستان

مراكز آموزشي مقطع متوسطه در حوزه نفوذ مستقيم شهر بابلسر تنها به روستاي مير بازار محدود مي شود اين روستا به همراه روستاهاي مجاور خود كله بست مجموعا 4704 نفر جمعيت دارند و تنها 17 درصد جمعيت حوز ه نفوذ را شامل مي شود .

ب)‌خدمات بهداشتي و درماني

76 نوع از اين خدمات در حوزه نفوذ شهر بابلسر وجود دارد. 6/69 درصد از سكونتگاهها و 4/84 درصد از جمعيت حوزه داراي دسترسي مستقيم به حمام عمومي هستند . 8 درصد از سكونتگاههاي غير شهري شهرستان بابلسر داراي مراكز بهداشتي درماني مي باشند كه از اين بين 57 درصد شان در حوزه نفوذ مستقيم شهر قرار دارند . جمعيتي بالغ بر 8422 نفر ( 30 درصد جمعيت حوزه نفوذ ) از اين خدمات مهم درماني برخورداند .

تعداد 3 روستاي حوزه نفوذ داراي پزشك هستند كه 40 درصد جمعيت حوزه را تحت پوشش مستقيم خود دارند .

همچنين تعداد دو روستا داراي دندانپزشك و سه روستا دندانپزشك تجربي و 5 روستا داراي بهيار و مامايي روستايي و 9 روستا داراي بهداشت يار و 17 روستا به بهورز دسترسي مستقيم دارند .

ج)‌خدمات اداري ـ انتظامي

از مجموع روستاهاي حوزه نفوذ تعداد 20 روستا داراي شوراي اسلامي هستند .حوزه نفوذ بابلسر داراي سه مركز خدمات روستايي است كه 34 درصد از جمعيت حوزه را تحت پوشش مستقيم خود دارند .يكي از دو پاسگاه نيروي انتظامي مستقر در شهرستان بابلسر در محدوده حوزه نفوذ و در روستاي كله بست واقع است .

از نظر پايگاه بسيج ، 78  درصد از سكونتگاههاي حوزه نفوذ از آن برخوردارند كه 90 درصد از جمعيت روستايي را تحت پوشش خود دارند .

د)‌خدمات تجاري ـ رفاهي

در محدوده حوزه نفوذ مستقيم شهر تعداد سه روستا داراي شركت تعاوني مي باشند كه معادل 13 درصد از سكونتگاههاي حوزه  و جمعيتي بالغ بر 9571 نفر ( 2/34 درصد ) در حوزه نفوذ مستقيم شهر قرار دارند . همچنين تعداد چهار مركز داراي داروخانه (‌40 درصد )‌در حتوزه نفوذ مستقيم شهر قرار دارند . جمعيت تحت پوشش مستقيم اين خدمات 11133 نفر (‌8/39 درصد )‌مي باشند .

سطح بندي سكونتگاههاي حوزه نفوذ

در مطالعات حوزه نفوذ ،سكونتگاهها را مي توان از نظر عملكرد و اندازه طبقه بندي كرد . اين طبقه بندي را مي توان به عنوان روشي براي تعيين سلسله مراتب سكونتگاههاي روستايي برحسب كاركرد وعمكرد  به كار برد .

براي سطح بندي سكونتگاههاي روستايي روشهاي مختلفي وجود دارد .كه يكي از اين روشها تعيين شاخص مركزيت است . درسطح بندي روستاهاي حوزه نفوذ بابلسر از اين روش استفاده شده است . بر اساس شاخص  مركزيت سلسله مراتب خدماتي روستا مشخص شده كه در اين سطح بندي روستاها در 7 سطح خدماتي طبقه بندي شده است .در منطقه بندي مذكور روستاي كله بست با جمعيت 3144 نفر و تعداد 23 كاركرد خدماتي و تاسيساتي واقع شده و بالاترين امتياز را بدست آورده است .روستاي مير بازار و ايستگاه رادار در سطح دوم و روستاي باقر تنگه و بابل احمد كلا در سطح سوم قرار دارند .

جدول شماره 3 ـ سطح بندي و سلسله مراتب خدماتي سكونتگاههاي واقع در حوزه نفوذ شهر بابلسر با استفاده از شاخص مركزيت نشان مي دهد .

جدول شماره 3 ـ سطح بندي و سلسله مراتب خدماتي سكونتگاههاي واقع در حوزه نفوذ شهر بابلسر با استفاده از شاخص مركزيت

يادداشت شماره يك

طبق اطلاعات بدست آمده از اداره راه بابل در مورد وضعيت راههاي حوزه نفوذ شهر بابلسر موارد زير در خصوص سير توسعه راههاي دسترسي بابلسر به شهرهاي اطراف قابل ذكر است .

1ـ محور بابل ـ بابلسر

 با توجه به تعريف وبلوار سازي كه در اين محور انجام از وضعيت خوبي برخوردار مي باشد . همچنين با نصب چراغهاي روشنايي مسير ، اين 8 كيلو متر ( از بابلسر تا امير كلا ) ايمني وتردد مناسبي دارد . نصب وتكميل علائم راهنمايي از برنامه هاي آتي در مورد اين محور است .

2 ـ محور بابلسر ـ بهنمير

 در محور بابلسر ـ بهنمير سه پروژه در فازهاي مختلف در حال انجام است . مورد اول مربوط به احداث پل بزرگ كاله مي باشد كه از اهميت بالايي برخوردار است . پروژه تعريف جاده بهنمير به سمت سه راهي نيروي هوايي و پروژه سوم تعريض و بلوار سازي در طول شهر بهنمير است ، گفتني است كه عمليات راهسازي ذكر شده نقش بسزايي در توسعه و رشد بهنمير داشته است .

از بهنمير به سمت كيا كلا 54 كيلومتر در حوزه شهر بابلسر نياز به تعريض دارد . بعلاوه از بهنمير به سمت لاريم نيز حداقل 8 كيلومتر از راه احتياج به تعويض و روكش آسفالت دارد . از سمت بهنمير به سمت بابل ( عزيزك ـ آغوزبن ) نيز جاده اي احداث شده كه به دليل عدم تكميل پل اتصالي آن در حال حاضر عبور و مرور وسائط نقليه سنگين از آن غير ممكن است .

3 - محور بابلسر ـ فريدونكنار

اين محور باتوجه به شهرك هاي توريستي دريا كنار ، خزر شهر و دريا سر يكي از جاده هاي مهم حوزه شهرستان بابلسر مي باشد و در حال حاضر توسط پيمانكار شركت پاركت در حال تعريض است.